2025’te küresel gıda durumu, “üretim/arz şokları”ndan çok “erişim ve kırılganlık” üzerinden tanımlandı. Uluslararası değerlendirmeler; çatışma, ekonomik şoklar, iklim/aşırı hava olayları ve zorunlu yerinden edilme etkileşimiyle, özellikle kırılgan ülkelerde akut açlığın yüksek seyrettiğini vurguluyor. Küresel ölçekte açlık ve yetersiz beslenme göstergeleri izlenirken, yüksek gıda enflasyonu ve alım gücü kaybı sağlıklı beslenmeye erişimi zorlaştırmaya devam etti. (WHO – SOFI 2025)
Akut gıda krizleri: sayıların büyüklüğü ve eğilim
Global Report on Food Crises 2025 (GRFC 2025), 2024’te (raporun ölçtüğü son tam yıl) 53 ülke/territory’de 295.3 milyon kişinin “yüksek düzey akut gıda güvensizliği” yaşadığını; bunun üst üste altıncı yıllık artış olduğunu bildirir. GRFC ayrıca akut gıda güvensizliğinin başlıca itici güçlerinin çatışma, ekonomik sarsıntılar, iklim/aşırı hava olayları ve yerinden edilme olduğunun altını çizer. WFP – GRFC 2025 yayını
Bu tablo, 2025’in “kıtlık kıtaya yayıldı” gibi tek boyutlu bir kriz değil; belirli coğrafyalarda yoğunlaşan, insani erişimin kısıtlandığı ve kırılganlıkların biriktiği çoklu-şok karakterinde bir yıl olduğuna işaret eder.
Gıda güvenliği ve beslenme: fiyat şokları ve sağlıklı diyetin erişilebilirliği
SOFI 2025, SDG-2 (Açlığa Son) kapsamında açlık, gıda güvensizliği ve malnütrisyon göstergelerinin güncellenmiş tahminlerini sunarken, 2025 baskısının odağını yüksek gıda fiyat enflasyonunun gıda güvenliği ve beslenmeye etkisine koyar. Raporda; gıda fiyatlarındaki artışların farklı gıda gruplarını farklı biçimde etkilediği ve bu süreçte sağlıklı diyetin karşılanabilirliğinin bozulabildiği vurgulanır. (WHO – SOFI 2025)
2025’e dair kritik risk: insani yardım finansmanındaki daralma
GRFC 2025; 2025’te insani yardım finansmanı görünümündeki bozulmanın, gıda ve beslenme müdahalelerini zayıflatabileceğini vurgular. IFPRI’nin GRFC 2025 üzerine değerlendirmesi de, akut gıda güvensizliği artarken insani yardım kapasitesinin ve finansmanın baskı altında olduğuna dikkat çeker. (IFPRI değerlendirmesi)
WFP’nin Global Outlook yayını da, akut açlığın yüksek seyrettiği bir dönemde operasyonel ihtiyaçların büyüdüğünü ve 2026’ya girerken gıda güvensizliğinin “alarm verici” düzeylerde kalmasının beklendiğini belirtir. Bu, 2025 sonu itibarıyla ileriye dönük risk çerçevesi sağlar. (WFP – Global Outlook)
Sonuç (2025’ten çıkarımlar)
2025’e dair uluslararası kaynakların ortak mesajı şudur: Küresel gıda sisteminde sorun yalnızca üretim miktarı değil; çatışma ve yerinden edilme, yüksek fiyatlar/alım gücü kaybı, iklim şokları ve azalan insani finansman birleşince, özellikle kırılgan ülkelerde akut açlığı derinleştiren bir “erişim krizi” ortaya çıkmaktadır. Politika düzeyinde öncelikler; insani erişimin sürdürülmesi, kırılgan grupları hedefleyen sosyal koruma, fiyat şoklarına karşı şeffaf piyasa izleme ve iklim dayanıklılığını artıran gıda sistemleri dönüşümü olarak özetlenebilir. WFP – GRFC 2025, WHO – SOFI 2025
Kaynaklar
• FSIN & Global Network Against Food Crises (via WFP publication page), Global Report on Food Crises (GRFC) 2025: WFP – GRFC 2025
• FAO, IFAD, UNICEF, WFP, WHO, The State of Food Security and Nutrition in the World 2025 (SOFI 2025): WHO – SOFI 2025
• IFPRI commentary summarizing key GRFC 2025 findings and implications: IFPRI blog
• WFP forward-looking operational and risk framing: WFP Global Outlook
