Türkiye’de kimyasalların yönetimine ilişkin temel mevzuatlardan biri olan KKDİK Yönetmeliği, özellikle kimyasal madde, karışım ve ürün formülasyonu ile çalışan sektörler açısından kritik bir uyum alanı haline gelmiştir. Boya ve kaplama sektörü de bu kapsamda en yakından etkilenen sektörlerden biridir. Çünkü sektör, pigmentler, reçineler, solventler gibi çok sayıda madde ve karışımı tedarik zincirinde kullanmaktadır.
Türkiye’de son dönemde yayımlanan Usul ve Esaslar ile Bakanlık duyuruları doğrultusunda kendine özgü bir uygulama aşamasına girilmiştir. Bu yeni dönemde firmaların yalnızca kayıt yükümlülüğünün varlığını bilmesi yeterli değildir; aynı zamanda hangi maddeler için hangi kayıt yolunun izleneceğini, hangi aktörün sorumlu olduğunu ve 30 Eylül 2026 tarihine kadar hangi işlemlerin tamamlanması gerektiğini doğru şekilde belirlemesi gerekir.
KKDİK, Boya ve Kaplama Sektörü İçin Neden Önemlidir?
Boya ve kaplama ürünleri çoğunlukla birden fazla kimyasal maddenin karışımından oluşur. KKDİK kapsamında kayıt yükümlülüğü ise ürünün ticari ismine değil, ürün içindeki maddelere göre değerlendirilir. Bu nedenle bir boya, vernik, kaplama, astar, mürekkep veya yüzey işlem ürününün KKDİK açısından değerlendirilmesinde öncelikle içerdiği maddelerin tespit edilmesi gerekir.
KKDİK kapsamında genel olarak Türkiye’de yılda 1 ton veya üzeri miktarda imal edilen veya ithal edilen maddeler kayıt yükümlülüğüne tabidir. Bu maddeler tek başına, karışım içinde veya belirli koşullarda eşya içinde bulunabilir. Boya ve kaplama sektöründe en yaygın senaryo, maddelerin karışım içinde Türkiye’ye ithal edilmesi veya Türkiye’de formülasyon üretiminde kullanılmasıdır.
Bu noktada aşağıdaki firmalar KKDİK yükümlülükleriyle karşılaşabilir:
-Türkiye’de yerleşik boya ve kaplama üreticileri,
-Türkiye’ye kimyasal madde veya karışım ithal eden firmalar,
-Yurt dışında yerleşik olup Türkiye’ye ürün tedarik eden üreticiler,
-Türkiye’deki ithalatçılarını KKDİK kapsamında korumak isteyen yurt dışı tedarikçileri,
-Reçine, pigment, solvent, katkı maddesi veya ara ürün tedarikçileri.
Yurt dışında yerleşik firmalar açısından önemli nokta, KKDİK yükümlülüklerinin Türkiye’de yerleşik bir Tek Temsilci aracılığıyla yerine getirilebilmesidir. Bu durumda Türkiye’deki ithalatçılar, ilgili kayıt kapsamına alınabilir.
30 Eylül 2026 Tarihi Neden Kritik?
Bakanlık tarafından Mart 2026’da yapılan duyuru ile KKDİK kayıt sürecinde önemli bir esneklik sağlanmıştır. Bu duyurunun temel amacı, Türkiye ulusal kimyasal envanterinin oluşturulması ve kapsam dahilindeki tüm firmaların sisteme dahil edilmesidir.
Bu bağlamda, KKDİK’e tabi tüm maddeler için 30 Eylül 2026 tarihine kadar bir kayıt numarası alınması gerekmektedir. Bu kayıt numarası geçici kayıt veya tam kayıt kapsamında olabilir. Başka bir ifadeyle, yalnızca Lider Kayıt Ettirenin tam kayıt yapmış olması yeterli olmaz; üye kayıt ettirenlerin sistemde uygun şekilde tanımlanması gerekir. Bu aşamada temel prensip “No data, no market” olarak değerlendirilebilir. Kayıt numarası bulunmayan maddelerin 30 Eylül 2026 sonrasında piyasaya arzı ciddi uyum riskleri doğurabilir.
Kayıt Yolu Nasıl Belirlenir?
KKDİK kapsamında firmaların önünde temel olarak iki yol bulunmaktadır: ortak kayıt veya bireysel geçici kayıt. Ortak kayıt yolunda, aynı madde için bir Lider Kayıt Ettiren bulunur ve diğer firmalar üye kayıt ettiren olarak sürece dahil olur. Bu durumda Letter of Access (veri erişim mektubu) alınması, firmanın kendi dosyasını hazırlaması ve kayıt sürecini tamamlaması gerekir.
Ancak uygulamada her madde için Lider Kayıt Ettiren atanmış olmayabilir. Lider atanmış olsa bile LoA süreci başlamamış olabilir veya zamanlama açısından ortak kayıt yoluyla ilerlemek mümkün olmayabilir. Bu gibi durumlarda bireysel geçici kayıt, firmalar için pratik bir alternatif sunmaktadır.
Bireysel geçici kayıt aşağıdaki durumlarda değerlendirilebilir:
-Madde için Lider Kayıt Ettiren atanmamışsa,
-Lider Kayıt Ettiren kayıt sürecini tamamlamamışsa,
-LoA henüz mevcut değilse,
-Firma LoA sürecine dahil olmak istemiyorsa (gerekçesi sunularak),
-Firma önce bireysel geçici kayıt yapıp daha sonra ortak kayda geçmeyi tercih ediyorsa.
Geçici Kayıt Sürecinde Hangi Bilgiler Önemlidir?
Geçici kayıt, tam kayıt kadar kapsamlı veri gerektirmese de dosyanın belirli temel bilgileri içermesi gerekir. KKS/IUCLID dosyasında öne çıkan ana bölümler arasında madde kimliği, kompozisyon, analitik bilgi, ithalatçı bilgileri, GHS sınıflandırması, kullanım ve maruz kalma bilgileri, tahmini miktarlar, karışım bilgileri, fiziksel-kimyasal özellikler ve güvenli kullanım rehberi yer almaktadır.
Boya ve kaplama sektörü açısından özellikle aşağıdaki bilgiler kritik olacaktır:
-Madde kimliği ve EC/CAS bilgileri,
-Madde kompozisyonu ve saflık bilgileri,
-Analitik veri veya bunun için gerekçe,
-Türkiye’deki ithalatçıların bilgileri,
-Yıllık tonaj aralığı,
-Maddenin boya veya kaplama ürünlerinde kullanım amacı,
-Karışım içindeki fonksiyonu,
-Sınıflandırma ve etiketleme bilgileri,
-Güvenli kullanım koşulları.
Geçici kayıt aşamasında tonaja bağlı tam veri gereklilikleri aranmasa da dosyada sunulmayan bazı bilgiler için gerekçe verilmesi gerekebilir. Ayrıca yurt dışında yerleşik boya, kaplama veya hammadde üreticileri için Tek Temsilci, kayıt kapsamında Türkiye’deki ithalatçı bilgilerini KKS sistemine sunmalıdır. Türkiye’deki ithalatçıların bir UÇBS hesabının da bulunması gerekir. Söz konusu bilgiler, kayıt numarası ve ithalatçı eşleşmesi açısından denetimlerde kontrol edilebilir.
1 Ekim 2026 Sonrası Denetim Riski
1 Ekim 2026 itibarıyla denetimlerin başlaması beklenmektedir. Bu denetimler gümrük aşamasında veya tesis denetimleri şeklinde gerçekleştirilebilir. Kayıtsız maddeler gümrükte durdurulabilir, tesis denetimlerinde uygunsuzluk konusu olabilir, idari yaptırımlara neden olabilir veya piyasaya arz edilemeyebilir.
Bu nedenle 30 Eylül 2026 tarihine yaklaşmadan önce madde envanterinin tamamlanması ve kayıt stratejisinin netleştirilmesi gerekir. Boya ve kaplama sektöründe faaliyet gösteren firmalar için söz konusu KKDİK süreci aşağıdaki adımlarla yönetilebilir:
-Ürün ve hammadde envanterinin çıkarılması,
-Her madde için KKDİK kapsam değerlendirmesi yapılması
-Tedarik zinciri rolünün netleştirilmesi
-Her madde için kayıt yolunun belirlenmesi
-İthalatçı ve kullanım bilgilerinin hazırlanması
-Eksik veri alanları için uygun gerekçelerin hazırlanması.
-Kayıt numarasının 30 Eylül 2026 tarihinden önce alınması.
Firmaların bu süreçte madde envanterlerini gözden geçirmesi, tedarikçileriyle kayıt durumlarını teyit etmesi, Türkiye’deki ithalatçılarını doğru şekilde belirlemesi ve her madde için uygun kayıt stratejisini oluşturması gerekir. Ortak kayıt süreci mümkün olduğunda değerlendirilmeli, ancak Lider Kayıt Ettiren veya LoA sürecinde belirsizlik varsa bireysel geçici kayıt seçeneği zamanında planlanmalıdır.
Chemleg Türkiye: www.chemleg.com
Chemleg Europe: www.chemleg.nl
