Akciğer Kanserinde Her 10 Vakadan 9’u Önlenebilir

Dünyada her yıl yaklaşık 2,64 milyon kişiye akciğer kanseri tanısı konulurken, 1,86 milyon kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Hastalığın en önemli risk faktörü olan tütün kullanımı, aynı zamanda önlenebilir nedenlerin başında geliyor. Uzmanlar, özellikle uzun yıllar sigara kullanmış kişilerin düzenli sağlık kontrollerinden geçmesinin ve risk durumlarına uygun tarama programlarına katılmasının erken tanı açısından önemine dikkat çekiyor.

Akciğer kanseri, dünya genelinde en fazla ölüme neden olan kanser türleri arasında yer alıyor. Memorial Antalya Hastanesi Göğüs Cerrahisi Bölümü’nden Prof. Dr. Abdullah Erdoğan, 1-30 Kasım Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında hastalığın risk faktörleri, erken tanı yöntemleri, korunma yolları ve güncel tedavi seçenekleri hakkında bilgi verdi.

Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu’nun (IARC) GLOBOCAN 2024 tahminlerine göre, dünyada bir yılda yaklaşık 2,64 milyon yeni akciğer kanseri vakası görülüyor ve yaklaşık 1,86 milyon kişi bu hastalık nedeniyle yaşamını yitiriyor. Türkiye’de ise son bir yılda yaklaşık 31 bin kişiye akciğer kanseri tanısı konulduğu, yaklaşık 25 bin kişinin hastalık nedeniyle hayatını kaybettiği belirtiliyor.

Vakaların önemli bir bölümünün ileri evrede tespit edilmesi, erken tanının önemini artırıyor. Akciğer kanseri başlangıçta belirgin şikâyetlere neden olmadan ilerleyebiliyor. Belirtiler ortaya çıktığında ise hastalık ileri evreye ulaşmış olabiliyor.

Akciğer kanserinin en önemli ve önlenebilir risk faktörü, tütün ve tütün ürünlerinin kullanımı olarak öne çıkıyor. Özellikle uzun yıllar sigara içen ve 50 yaş üzerindeki bireylerde hastalık riski belirgin şekilde artıyor. Türkiye’deki veriler, erkeklerde akciğer kanseri vakalarının yaklaşık yüzde 90’ının, kadınlarda ise yüzde 43’ünün tütün kullanımıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Pasif içicilik de riski artıran önemli etkenler arasında bulunuyor.

Bununla birlikte akciğer kanseri yalnızca sigara kullanan kişilerde görülmüyor. Radon gazı, asbest, silika, ağır metaller, dizel egzoz dumanı, hava kirliliği ve bazı mesleki kimyasallara maruz kalmak da hastalık riskini artırabiliyor. Genetik yatkınlık, aile öyküsü ve kronik akciğer hastalıkları da diğer risk faktörleri arasında yer alıyor.

Akciğer kanserinden korunmanın en etkili yolu sigaraya hiç başlamamak ve tütün ürünlerinden uzak durmak. Sigara kullanan kişiler için tütün ürünlerini bırakmak, hastalık riskinin azaltılması açısından büyük önem taşıyor.

Pasif içicilikten korunmak, dengeli beslenmek, düzenli fiziksel aktivite yapmak ve mesleki maruziyetlere karşı koruyucu ekipman kullanmak da korunmaya katkı sağlıyor. Kapalı ortamların düzenli havalandırılması ve hava kirliliğine maruziyetin mümkün olduğunca azaltılması da alınabilecek önlemler arasında bulunuyor.

Akciğer kanserinin erken dönem belirtileri başka hastalıklarla karıştırılabiliyor. Bu nedenle uzun süre devam eden veya karakter değiştiren şikâyetlerin dikkate alınması gerekiyor. Hastalıkta görülebilen başlıca belirtiler şöyle sıralanıyor:

- Uzun süre geçmeyen veya karakter değiştiren öksürük

- Balgamda kan görülmesi

- Nefes darlığı

- Göğüs ağrısı

- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik

- Ses kısıklığı

- Yutma güçlüğü

Özellikle uzun yıllar yoğun sigara kullanmış veya sigarayı bırakmış, yüksek risk grubundaki bireylerin düzenli hekim kontrolünden geçmesi önem taşıyor. Uygun risk grubundaki kişilerde düşük doz bilgisayarlı tomografi (LDCT) ile tarama yapılması, akciğer kanserinin erken evrede saptanmasına ve hastalığa bağlı ölüm riskinin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.

Akciğer kanserinde tedavi planı; hastalığın evresine, tümörün hücresel özelliklerine ve moleküler yapısına, ayrıca hastanın genel sağlık durumuna göre belirleniyor. Özellikle erken evrede tanı konulan küçük hücreli dışı akciğer kanserinde cerrahi tedavi önemli bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Tümörün lenf bezlerine veya uzak organlara yayılmadığı uygun hastalarda cerrahi müdahale, uzun süreli hastalık kontrolü ve tam iyileşme şansını artırabiliyor. Akciğer kanserinde en sık uygulanan cerrahi yöntemlerden biri, akciğerin tümörün bulunduğu lobunun çıkarılması anlamına gelen lobektomi. Tümörün boyutuna ve konumuna göre segmentektomi veya kama rezeksiyonu gibi daha sınırlı cerrahi işlemler de tercih edilebiliyor.

Günümüzde uygun hastalarda kapalı cerrahi yöntemler kullanılarak daha küçük kesilerle ameliyat gerçekleştirilebiliyor. Bu yöntemlerle ameliyat sonrası ağrının ve hastanede kalış süresinin azaltılması, hastaların günlük yaşamlarına daha kısa sürede dönmesi hedefleniyor.

Hastalığın evresine ve özelliklerine bağlı olarak cerrahi tedaviye kemoterapi ve radyoterapi de eklenebiliyor. İleri evre hastalıkta ise kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi tek başına veya birlikte uygulanabiliyor.

Akciğer kanseriyle mücadelede erken tanı, tedavi seçeneklerini artırırken yaşam süresine de önemli katkı sağlıyor. Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, risk grubundaki kişilerin uygun tarama programlarına katılması ve şüpheli belirtiler ortaya çıktığında zaman kaybetmeden hekime başvurmak hastalığın önlenmesi ve erken dönemde tespit edilmesi açısından önem taşıyor.